Kanser ve Beslenme

Onkoloji Tedavisi ve Beslenme

Onkoloji tedavisi sırasında iyi beslenmek, tedavinin yan etkileri ile başa çıkabilmek, infeksiyondan korunmak ve ilaç nedeniyle zedelenmiş normal dokuların iyileşmesini hızlandırmak açıksından çok önemlidir. İyi beslenmek tüm besin ögelerini içeren dengeli bir besin programı uygulamak demektir.

Günlük beslenme aşağidaki beş ana gruptan besinleri içermelidir.

  1. Sebze ve meyveler ; 2’şer porsiyon
  2. Et, tavuk, balık ,yumurta ; 3 porsiyon
  3. Tahıllar ; 4 porsiyon
  4. Süt ve süt ürünleri ; 2 porsiyon
  5. Sıvılar (su, meyve suları, çay, kahve, et suyu ve çorbalar) : 8-12 bardak

Beslenme kanserli hastaların tanılarından itibaren bakımlarında ve tedavilerinde önemli rol oynamaktadır. Bu nedenle bu hastalarda beslenme desteğinin amacı, mümkün olduğunca en iyi beslenme düzeyinin yakalanması olmalıdır. Yeterli beslenmenin sağlanması hastalık sürecinde kanserin klinik, biyokimyasal ve fizyolojik durumuna önemli katkılar sağlamaktadır. Ayrıca beslenme desteği tedavinin istenmeyen yan etkilerinin insidansını ve şiddetini düşürmede önemlidir.

Tedavi sırasında bazı kişiler normal yemek yemeye devam edebildikleri gibi bazı kişiler iştahtan kesilir ve hiçbir şey yemek istemezler. Bazıları da açlık hisseder ve yemek isteyebilir fakat yiyemez. Yemek yeme ya da yememe isteği ile yiyeceklerin iyi ya da kötü görünmesi, farklı tedavi yöntemlerine göre değişebilir.

Mevcut duruma uygun olarak beslenme için hekim ve diyetisyen ile iletişim halinde olmak önemlidir.

Herhangi bir kanser tedavisinde kesin ve sabit diyet ve beslenme kuralları yoktur. Hastanede kalınan süre içinde özel beslenmeye başlanabilir. Kanser tedavi yöntemlerinden biri uygulandığı sırada ya da uygulandıktan hemen sonra, hekimler ve diyetisyenler beslenme ile ilgili öneriler geliştirir. Hastane diyetisyeni ile uygulanan tedavinin ortaya çıkarabileceği yan etkiler üzerine yiyeceklerin türü ve seçimi yapılır. Hekim, olası yan etkiler hakkında hastalara bilgi vermelidir. Diyetisyen, özel besinler ve besin günlüğü ile kayıt altına alınmış öğünler, öğün arasında yediği yiyecekler ve içeceklerle ilgili önerilerde bulunacaktır.

Tedaviler sırasında aşağıdaki noktalara dikkat ederek enerji, protein, vitamin-mineral başta olmak üzere vücut ihtiyaçlarının karşılanması sürdürülebilir.

Aşağıdaki 5 besin grubundan da en uygun besinleri seçerek günlük beslenme planında yer verilmelidir.

  • Et, tavuk, balık, kurubaklagil, yumurta: Tedavi süresince vücutta oluşan yıkım süreci yavaşlatmak ve durdurmak için, önerilen miktarda protein alınmalıdır. Bazı kişilerde kırmızı ete karşı tiksinti gelişebilir. Bu durumlarda tavuk veya balık yiyerek et ihtiyacını karşılayabilirsiniz. Protein kalitesi yüksek olması nedeniyle yumurta, eklenmesi muhtemel olan çorba, kek ve yemeklere ilave edilerek protein içeriği arttırılabilir.
  • Süt ve türevleri: Tedavi sırasında bol sıvı alınması ilkesi dahilinde süt, ayran, cacık gibi protein içerikli kaliteli besinler sağlık açısından yararlı olacaktır. Peynir, yoğurt, yoğurt çorbası, sütlü çorba yine aynı şekilde hastaya tüketim kolaylığı sağlayan ve tedavi sürecini destekleyen önemli besin gruplarıdır.
  • Taze sebze ve meyveler : Ağız, farinks, larinks, özefagus, mide, akciğer, pankreas ve prostat kanserlerine karşı koruyucu etki gösterdiği bildirilmiştir. Sebze ile alınan posa kanserden koruyucu etki göstermektedir. Tedavi süresince alınan ilaçlar sonucu kabızlık durumunu engellemek için de, posası olan gıdalar tercih edilmelidir.
  • Tahıllar: Posa alımı yönünden tedavi sürecine bağlı olarak; tam tahıl ekmeği, makarna, yulaf gibi tahıl grupları tercih edilebilir.
  • Saf besinler: Kanser tedavisi boyunca, içeriği bilinmeyen hazır gıdalardan uzak durulmalı; steril ve hijyenik şartlarda buharda pişirilen yiyecekler tercih edilmelidir. Kızartmalardan ve aşırı pişirilerek besin değeri azaltılmış gıdalardan, dışardan sipariş verilen besinlerden uzak durulmalıdır.
  • Derisiz az yağlı beyaz et ( doğal olanlardan), balık, yumurta, nohut, mercimek
  • Yağı azaltılmış süt, yoğurt, peynir
  • Mevsimine uygun taze sebze ve meyveler
  • Esmer ekmekler, tam tahıllı ürünler, bulgur
  • Gruptan da zeytinyağı, pekmez gibi besinler tercih edilerek dengeli bir beslenme sağlanabilir.

Yemek yiyebilecek gibi olunmayan günlerde sıvı besinler almak, pratik tüketilebilen yiyecekler tüketmek yardımcı olacaktır. Miktar olarak az tüketim yapılabilecek günlerde, alınan besinlerin enerji ve protein yönünden zenginleştirilerek tüketilmesi vücuda yardımcı olacaktır. Bunu yaparken protein ağırlıklı beslenme göz önünde bulundurulmalıdır.

  • Yiyebileceğiniz zaman, yeterli protein ve kalori içeren yiyecekler alınız; bunlar gücünüzü korumanıza ve vücut dokularının bozulmasının önlenmesine ve kanser tedavisi nedeniyle zarar görebilecek dokuların yenilenmesine yardım edecektir.
  • Pek çok kişi sabahları daha iştahlıdır. Bundan yararlanarak sabahları daha çok yiyiniz. Ana öğününüzü sabaha alınız, daha sonra eğer canınız bir şey yemek istemezse sıvı besinler alınız. Meyve suyu, komposto ya da hoşaf suyu, limonata gibi.
  • Yemek yiyebilecek gibi olmadığınızı hissettiğiniz günlerde sıvı besinler almayı deneyiniz. Su, vücudumuzun gerektiği gibi işlev yapması için çok önemlidir. Yeteri miktarda sıvı almak, vücudun ihtiyaçlarını gidermede yardımcı olacaktır.
  • İştahsızlık durumlarında az az ve sık sık beslenme, günlük enerji ihtiyacını karşılamada kolaylık sağlayacaktır. Ayaküstü tüketilebilen yiyecekleri elinizin altında bulundurmak, canınız istediğinde hemen tüketmek bu dönemde avantaj sağlayacak bir diğer unsurdur. Peynir, kraker, dondurma, meyve, yoğurt, kek, muhallebi gibi.
  • Açık sıvı ve koyu sıvı besinleri tercih etmek kişiye, tüketim kolaylığı sağlayacaktır. Bununla birlikte tedavi süresi boyunca oluşan kabızlık, ishal, yutma güçlüğü, ağız yarası gibi yan etkilere yönelik hastaya yardımcı olacaktır.
  • Yiyeceklerin biçimini değiştirerek tüketim kolaylığı sağlayabilirsiniz. Meyveleri püre, komposto, meyve suyu şeklinde; sütlü tatlılara dövülmüş badem, ceviz, fındık ekleyerek enerji değeri yüksek tüketim kolaylığı olan besinler elde edebilirsiniz.

Kanser tedavisi gören hastaların tüketeceği besinler hazırlanırken ve saklanırken dikkat edilmesi gereken bazı unsurlar vardır. Hasta sağlığı açısından besin değeri korunmuş, sağlıklı ve hijyenik, kaliteli gıdalar önem taşımaktadır.

  • Yıkamadan pişirme,
  • Doğradıktan sonra bekletme,
  • Pişirme suyunu dökme,
  • Yağda kızartma-kavurma,
  • Ateşe yakın tutarak pişirme,
  • Az veya uzun sürede pişirme,
  • Ağzı açılan besinleri uzun sürede tüketme,
  • Küflenmiş kısımları ayırıp tüketme,
  • Kuru besinleri nemli ortamda saklama,
  • Plastik kaplarda beslenme ve
  • Plastik metal kapları kullanma gibi durumlardan kaçınılmalıdır.

Ayrıca,

  • Besinlerin tütsülenmesi, tuzlanması, nitrit-nitrat gibi başka maddeler eklenerek işlenmesi bazı kanserojen maddeler oluşturmaktadır.
  • Besinlerin aşırı saflaştırılması kanser koruyucu posanın ve antioksidanların kaybına neden olur.
  • Besinlere çok fazla baharat eklendiğinde sindirim sisteminde tahriş olabilir.
  • Yanlış pişirme kanserden koruyucu vitaminlerin kaybına neden olur ve kanserojen madde oluşumuna neden olur.
  • Nemli ortamda saklanan besinler küflenebilir ve küfler toksin oluşturur. Bu etken de kanser riskini arttırır.

Diyetisyen Eliz Kireççi