İştahsızlığı Nasıl Yenebiliriz?

Hem vücutta tümör olması, hem kemoterapi ; istah azalması, beslenme bozukluğu ve zayıflamaya yol açabilir. Ancak tedavi sırasında kilo kaybı hasta ve doktor tarafından istenmeyen bir olaydır. Kemoterapi alırken bulantı, kusma, ishal, tat duyusunda azalma, ağız ve boğaz yaraları, hastalıktan kaynaklanan ağrılar ve uyku bozuklukları iştah azaltan diğer unsurlardır.

İştahsızlık durumunda beslenmenin sağlanabilmesi için basit bazı önlemler alınabilir :

  1. Hayatınızda yemenin anlamını biraz değiştirmeniz gerekebilir. Sadece tadını almak için veya aç olduğunuz için değil, beslenmeniz gerektiği için iştahınız olmasa da yemeniz gerekir.
  2. Bol sıvı alınız. Sıvı alırken bunların yüksek kalorili ve besleyici olmasına dikkat ediniz ( süt, ayran, meyve suyu gibi )
  3. İştahınızı kapatan ağız yarası, bulantı, ağrı gibi başka sorunlar varsa bunları diyetisyeniniz ve doktorunuzun önerdiği yöntemlerle gidermeye çalışın.
  4. Rahat olabileceğiniz hoş bir ortamda yemek yemeye çalışın. Aileniz veya sevdiklerinizle birlikte yemek iştahınızı arttırabilir. Yemeklerde hafif bir içki içmek de (bira, sarap vb.) yardımcı olabilir.
  5. Ne yediğiniz ne kadar yediğiniz önemlidir. Genel olarak sevdiğiniz şeyleri yemeniz söylense de şiddetli iştahsızlık dönemlerinde çok sevdiğiniz yemeklerden uzak durun, çünkü zorlanırsanız daha sonraki dönemlerde bu yiyeceklerden tiksinebilirsiniz. Kokusu olmayan soğuk yiyecekleri tercih edin.
  6. Tedavi aralarında kendinizi iyi hissettiğiniz dönemlerde besin değeri yüksek gıdalara ve en sevdiğiniz yemeklere ağırlık vererek açığınız varsa kapatabilirsiniz. Kalori aldığınız sürece ne yerseniz faydalıdır.
  7. İştahınız en iyi olduğu saatte en büyük öğününüzü yiyin. Öğün arasında atıştırmaktan çekinmeyin.
  8. Yemekten önce hafif bir egzersiz (yürüyüş, hareket ) iştah açabilir. Hareket edemeyen bireyler için hekiminde ve fizyoterapistleri kontrolünde yatakta egzersizler yapılabilir.
  9. Tümörlü hastaların genellikle besin ve özellikle proteinli besin (et, tavuk, balık, yumurta, süt vb.) ihtiyacı artar. Bu besinler daha fazla tercih edilebilir.  Hazırlamada tüketim kolaylığı olması açısından çorbalara kıyma vb. türevler ilave edilebilir. Ayrıca çevreden besleyici olduğu için önerilen pek çok gıda çok yağlı olduğundan hasta tarafından yenilmez.

Tüketilemeyen besinler olması halinde hastaya ek enerji/protin/vb. sağlanması için besinlere eklenebilecek veya yemek aralarında içilebilecek hazır gıdalar eczanelerde bulunmaktadır. Hekiminiz ve diyetisyeninizin önerisine göre günlük beslenmenize bunlar eklenebilir.

Tedaviler sırasında beslenme durumunu değiştirecek bazı yan etkilerle karşılaşılabilir.

  • İştahtan kesilme ya da iştah azalması: Kanserli hastalarda karşılaşılan en yaygın sorundur. Nitekim kanser hücreleri, vücudu aç olmadığına ‘ikna eden’ bir madde salgılar. Normal yiyen fakat zayıflayan ya da birdenbire yemeğe olan bütün ilgisini kaybeden ve kilo vermeye başlayan bir kişinin kanser olabileceğinden kuşkulanması yaygındır. Fakat korku ya da depresyonun da kişinin iştahtan kesilmesine neden olabileceği unutulmamalıdır. Kanser tedavisi sırasında bulantı, kusma, besinlerin kokularının ya da tatlarının değişik hissedilmesi gibi yan etkiler, hastayı iştahtan kesebilir. İştahtan kesilme yalnızca birkaç gün sürebilir, tedavi boyunca hatta tedavi bittikten sonra devam edebilir. Bu süreçte hekim ve diyetisyenin önerileriyle günlük beslenme ihtiyaçları karşılanabilir. Tüketilebilen besinler belirlenip; içerik açısından zenginleştirilebilir. Eczanelerde bulunan beslenme ürünleri yine hekimin kontrolünde kullanılabilir.
  • Kilo alma: Bazı kanser hastaları tedavi sırasında kilo alabilirler. Özellikle, belirli bazı kemoterapi ve/veya hormon tedavileri gören meme, prostat ve yumurtalık kanserli hastalar kilo alır. Kilo alınırsa, kalori azaltılmalıdır. Rejim yapmadan önce hekime danışılmalıdır. Kilo alma, vücutta su tutulmasına(ödeme) yol açan ilaçlardan kaynaklanabilir. Bu durumda hekim ödem çözücü ilaçlarla ya da diyetisyen özel bir beslenme programı uygulayarak bu sorundan kurtulmaya yardım edecektir.
  • Kilo verme: Pek çok kanser hastası tedavi sırasında kilo verir. Bunun kısmen nedeni kanserin kendisidir. Tedavi sırasında ya da kanserle başa çıkmaya çalışırken yaşanan gerilim nedeniyle kolayca hasta iştahtan kesilebilir. Bu durumda kilo almaya yardımcı öneriler dikkate alınmalıdır.
  • Ağız ya da boğaz ağrısı: Ağızda acıma, diş etlerinde hassasiyet ve boğaz ağrısı çoğu zaman kemoterapiden ve radyoterapiden kaynaklanır. Hekim ağız ya da boğaz ağrılarını kontrol altında tutacak ilaçlar verebilir. Diş hekimi diş etlerindeki hassasiyeti gidermeye yardımcı olabilir. Gene de yemek sorunludur. Fakat tuzlu, asitli, sert ve kuru besinleri çiğnemek ve yutmak zor olacaktır. O nedenle, yumuşak fakat besleyici besinler seçilmelidir. Yiyecekler bebek yiyecekleri gibi ( yumuşak, oda sıcaklığında ya da ılık, küçük parçalar halinde ve sıvı) hazırlanmalıdır.
  • Diş ve dişeti sorunları: Kanser tedavisi çoğu zaman dişlerin çürümesine, dişlerde ve diş etlerinde bazı sorunlara neden olur. Bu nedenle bu konuda hekim ve diş hekimi önerileri dikkate alınmalıdır.
  • Koku ya da tat değişikliği: Kanser tedavisi sırasında tat ve koku algılama duyusu değişebilir. Yiyecekler, özellikle et ve yüksek proteinli diğer besinler acı ya da metalik bir tat vermeye başlar. Pek çok yiyeceğin tadı azalır ya da tatsızlaşır. Bu değişikliklerin nedeni kanserin kendisi ya da kemoterapi ya da radyasyon tedavisi olabilir. Diş sorunları da tat ve koku değişikliğine yol açar. Genellikle tedavi tamamlandıktan sonra bu değişikler normale döner. Bu süreçte yemeklerin hazırlanmasına dikkat edilmelidir. Metal kaplar ve gereçler kullanılmamalıdır.

* Çeşitli aromatik baharat ve otlarla tat değiştirilebilir. Yoğun koku ve aroma yaşanmaması için sıcak servis yerine oda sıcaklığında servis veya soğuk servis edilebilen yiyecekler tercih edilebilir.

* Taze nane ile içecekler aromalandırılabilir.

  • Bulantı: Pek çok kanser tedavisinin ortak yan etkisidir. Bulantı tedavi sırasında, tedaviden hemen sonra ya da birkaç gün sonra görülebilir; genellikle tedavi tamamlandıktan bir ya da iki hafta sonra geçer. Bulantıyı kontrol edecek bazı ilaçlar vardır ancak bunun için hekime başvurulmalıdır.
  • Kusma: Kusma bulantı ile birlikte olabilir ve bazı kanser tedavilerine bağlı olarak ortaya çıkar. Ayrıca yiyecek kokuları, evin ya da dışarının (egzoz gazları) kokusu, muayenehane, klinik ya da hastane kokuları da kusmaya neden olabilir. Kusma bulantı olmadan da görülebilir.
  • İshal: Tedavi sırasında, özellikle kemoterapi ve vücudun alt bölgelerine, mide bağırsaklara radyoterapi uygulanması sırasında ishal yaygın olarak görülür. Ayrıca enfeksiyonlar, besinlere karşı hassasiyet ve duygusal sorunlar da ishale yol açabilir.
  • Kabızlık : Bazı kanser ilaçları kabızlık yapabilir. Genelde ağrı kesiciler kabızlığa yol açar. Yeterince lif ya da sıvı içermeyen ya da yağ oranı yüksek beslenme de aynı sorunları yaratabilir.

Diyetisyen Eliz Kireççi